białołeka
Wprowadzenie
II. Opis parafii Tarchomin
sporządzony przez Ks. Franciszka Czaykowskiego

1. Wprowadzenie do opisu z 1785 r.
"Parafia Tarchomin wieś"

Nieocenione zasługi dla kartografii polskiej dawnej Rzeczypospolitej miała działalność wspomnianego już wcześniej prymasa księcia Michała Poniatowskiego oraz praca nadwornego kartografa ks. Franciszka Czaykowskiego. Zapomniany od przeszło dwustu lat opis "Parafii Tarchomin wieś" z 1785 roku pióra ks. Czaykowskiego, zasługuje bez wątpienia na przypomnienie. Zainteresować on powinien współczesnych naukowców opisujących okolice Warszawy, bowiem zawiera wiele cennego materiału geograficzno-kartograficznego tych ziem z końca XVIII wieku.

Wzorcowy opis "Parafii Tarchomin wieś" zamieszczony w "Pismach pasterskich księcia Michała Poniatowskiego do diecezji płockiej" wydanych w Warszawie w 1785 roku ujął ks. Czaykowski w dziewięciu punktach. Oto ich treść:

Najpierw określił ks. Czaykowski przynależność parafii tarchomińskiej do "archidiakonatu pułtuskiego, dekanatu radzymińskiego"04 i podał spis wszystkich wiosek tej parafii, które ułożył w porządku alfabetycznym. Przy opisie niektórych wsi zostało zamieszczone nazwisko właściciela oraz została określona odległość danej wioski od kościoła parafialnego w Tarchominie.

I tak np.: "Dąbrówka Grzybowska wieś imci pana Ossolińskiego, wojewody podlaskiego, (oddalona) ćwierć mili miernej, między wschodem letnim (słońca) a północą".05 Natomiast w przypisach niniejszego opracowania, odnoszących się do poszczególnych wiosek z parafii Tarchomin posłużono się Słownikiem Geograficznym Królestwa Polskiego Bronisława Chlebowskiego. Słownik ten zawierał szczegółowe opisy poszczególnych wsi z roku 1827, a więc z czasów bliskich życiu ks. Czaykowskiego, np: wieś Brzeziny w 1827 roku miała 34 domy, w których mieszkało 264 osób.

W drugim punkcie wymienił ks. Czajkowski cztery sąsiednie kościoły, z którymi graniczy parafia Tarchomin, podając ich położenie i odległość względem kościoła w Tarchominie, np.: "Kościół w Skaryszewie (położony) między południem i wschodem zimowym (w odległości jedna) mila mierna".06

W punkcie trzecim określił położenie ważniejszych, sąsiednich miast względem kościoła w Tarchominie jak np.: miasta Warszawy, Zakroczymia, czy Pułtuska podając także ich wzajemne odległości np.: "Warszawa stołeczne miasto położone między południem i wschodem letnim w diecezji poznańskiej, odległe od Tarchomina za Wisłą milę jedną".07

W czwartym punkcie dokładnie opisał drogi, gościńce, trakty prowadzące z Tarchomina do tychże miejscowości, podając jednocześnie czas przejazdu do nich konno, latem powozem a zimą sankami, tzn. ilość godzin potrzebną do przejechania np.: "z Tarchomina do Pułtuska jazdy miernej godzin sześć i pół w lecie, w zimie zaś można stanąć za godzin sześć".08

Pozostałe drogi i trakty zostały dokładnie opisane w punkcie ósmym. Jako pierwszy trakt została wymieniona droga prowadząca z Tarchomina do Białołęki i Brzezin. Podane zostały również wszystkie miejscowości usytuowane wzdłuż tej drogi oraz ich wzajemne odległości. Jako drugi trakt opisana została droga prowadząca z Tarchomina do wsi Grabiny przez Dąbrówkę i Płudy Białołęckie.

Kolejny trzeci trakt prowadził z Tarchomina do Lipin przez Płudy Tarchomińskie. Jako czwarty trakt została opisana droga z kościoła tarchomińskiego na północ do Dąbrówki Szlacheckiej oraz droga do folwarku Nowodwory i droga do Żerania.

Także w ósmym punkcie opisał drogi prowadzące: do kościoła w Chotomowie, do kościoła w Nieporęcie, do kościoła skaryszewskiego na Pradze, do kościoła wawrzyszewskiego za Wisłą i do kościoła dekanalnego w Radzyminie. Osobno zostały opisane drogi do miasta królewskiego w Warszawie, do miasta Zakroczymia oraz do Pułtuska, który był wówczas siedzibą archidiakonatu.

Natomiast w punkcie piątym dokładnie opisał teren parafii Tarchomin wymieniając: bagna, błota, sadzawki, stawy, jeziora oraz wspomniał o małej rzeczce-strudze zwanej "Skurczą" latem wysychającej, na której znajdował się "mostek, na gościńcu bitym z Warszawy do Jabłonny".09

W punkcie szóstym opisał bory i lasy podając nawet gatunki drzew w nich rosnące. Były to przede wszystkim lasy sosnowe, ale także, jak się wyraził, po części dębowe i topolowe. Kępy najczęściej były porośnięte młodą olszyną i topolami.

W punkcie siódmym wymienił kilka młynów znajdujących się w okolicy. Na uwagę zasługują: młyn wodny "pływający" przy brzegu Wisły, oraz dwa "młyny końskie" poruszane siłą koni obracających kierat. Jednocześnie zaznaczył, że żadnych innych urządzeń mechanicznych, a więc maszyn wodnych i powietrznych oraz fabryk na tym terenie nie było. Nadmienił również, że w okolicach Tarchomina nie są mu znane żadne miejsca historyczne czy starożytne.

Ostatnie zdanie tego opisu, to tradycyjne uwiarygodnienie tego co napisał w stwierdzeniu: "niniejsze mojej parafii opisanie dla lepszej wiary, ręką własną podpisuję. X. Czaykowski, kanonik sandomierski, pleban tarchomiński".10

Niniejsze opisanie mojej parafii
dla lepszej wiary własną ręką podpisuję.

Ks. Czaykowski, kanonik sandomierski,
pleban tarchomiński.



04Czaykowski Franciszek:
Parafia Tarchomin wieś w: Rozporządzenia i pisma pasterskie Michała Jerzego Poniatowskiego biskupa płockiego. Warszawa 1785, t.4, s. 138.

05Tamże s.139.

06 Tamże s.141.

07Tamże s.142.

08Tamże s.143.

09Tamże s.142.

10Tamże s.159.
 
Wyślij link mailem
Pdf
Drukuj
Powrót
Wypowiedz się
03-122 Warszawa
ul. Modlińska 197
Telefon:
22 44 38 400
Godziny pracy:
Pon-Pt: 08:00 - 16:00

Więcej na temat działania urzędu w komunikacie...